ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 19 Kasım’da Çin’in Şenzen kentinde bir araya gelecek. Görüşme, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesinin kenarında yapılacak ve üç ülke liderinin ilk üçlü zirvesi olarak anılıyor. Beyaz Saray planı duyurdu, Kremlin ise tarihi doğruladı.
Neler biliniyor?
Anadolu Ajansı’nın aktardığına göre Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, Rus devlet ajansı TASS’a verdiği röportajda üçlü görüşme konusunda anlaşmaya varıldığını söyledi. APEC zirvesi 18-19 Kasım’da düzenleniyor. Kremlin danışmanı Yuri Uşakov ise Rusya ile ABD arasında Putin ve Trump’ın ayrıca ikili bir görüşme yapması konusunda henüz mutabakat bulunmadığını belirtti. Çin Dışişleri Bakanlığı 6 Kasım’da görüşmelerin sürdüğünü, ancak bir anlaşma açıklanmadığını söylemişti. Trump ise 8 Kasım’da zirvede Putin ve Şi ile görüşmeyi beklediğini dile getirmişti.
Gündemde ne var?
Al Jazeera’nın haberine göre Trump, toplantıyı üç ülkenin nükleer stoklar konusunda anlaşma yapabileceği bir fırsat olarak görüyor. Washington ile Moskova arasındaki New START nükleer silah anlaşması Şubat 2026’da sona erdi. Haberde, iki büyük nükleer güç arasında yarım yüzyılı aşkın süredir ilk kez sınırlama bulunmadığı vurgulanıyor. Trump, Rusya’nın anlaşmayı bir yıl uzatma önerisini reddetmiş; Çin’i de kapsayan “yeni, geliştirilmiş ve modernleştirilmiş” bir anlaşma talep etmişti. SIPRI verilerine göre en fazla nükleer başlığa Rusya sahip; onu ABD ve Çin izliyor.
Üst düzey bir ABD yetkilisine göre Trump, İran’daki savaşı da gündeme getirmeyi planlıyor, ancak Rusya’nın Ukrayna’daki savaşını görüşmeyecek. Aynı yetkili Reuters’a, görüşmeden herhangi bir anlaşma beklemediklerini ve bunu bir konuşmanın başlangıcı olarak gördüklerini söyledi. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’in ise toplantının Kiev’in katılımı olmadan Ukrayna’ya dair bir anlaşmanın konuşulduğu bir zemine dönüşebileceğinden endişe duyduğu aktarılıyor.
Yalta benzetmesi ve beklentiler
Zirvenin takvimi son günlerde netleşti. AA’nın zaman çizelgesi, Çin’in 6 Kasım’da konunun görüşüldüğünü kabul ettiğini, Trump’ın 8 Kasım’da katılım beklentisini açıkladığını ve resmi duyuruların 14 Kasım’da yapıldığını gösteriyor. Kremlin cephesi, toplantının Şenzen’de ve APEC kenarında yapılacağını açıkça teyit etti.
Zirve, 1945’te ABD, Britanya ve Sovyetler Birliği’nin savaş sonrası düzeni şekillendirdiği Yalta Konferansı’na benzetildi. Peskov bu karşılaştırmayı reddetti; Şenzen’de varılacak anlaşmaların başkalarına dayatılamayacağını söylerken toplantıyı yine de “son derece önemli” olarak niteledi. Al Jazeera’ya göre Elon Musk, Trump’la birlikte Çin’e gidecek ancak görüşmeye katılmayacak. Trump’ın bu Asya gezisinde Kuzey Kore lideri Kim Jong Un ile görüşmesi beklenmiyor.
Türkiye için ne anlama geliyor?
Nükleer silahların sınırlanması, İran’daki savaş ve Ukrayna’daki çatışma, Türkiye’nin yakın çevresini doğrudan ilgilendiren başlıklar. Bu nedenle Şenzen’de ortaya çıkacak tablo, bölgesel güvenlik tartışmalarının yönü açısından Ankara tarafından da izlenecek bir gelişme. Ancak kaynaklarda toplantıya Türkiye’nin ya da başka bir üçüncü ülkenin katılacağına dair bilgi yok.
Beklentilerin düşük olduğunu da not etmek gerekiyor. Haberlerde alıntılanan yetkili, kayda değer bir anlaşma öngörmediklerini açıkça söylüyor. Toplantının gündemine dair bilgiler de şimdilik büyük ölçüde ABD’li yetkililerin ve Kremlin’in açıklamalarına dayanıyor; Çin tarafının ayrıntılı bir açıklaması haberlerde yer almıyor. Zirvenin sonuçları, görüşme gerçekleştikten sonra yapılacak resmi açıklamalarla netleşecek.
Kaynak: Anadolu Ajansı, Al Jazeera